ھەموارکردنەوەی کاری رۆژنامەوانیی و بنیادنانی کۆدی پیشەیی

لە لایەن د.ئاراز ئەحمەد رەمەزان18/07/2019


لەم وتارەدا، تیشک دەخرێتە سەر گرنگیی یاساو ئیتیکی کاری رۆژنامەوانی بەگشتی‌و لەھەرێمی کوردستان بەتایبەتی، ھەروەھا رۆڵی پەرلەمان‌و پێنشیازمان بۆ ھەموارکردنەوەی یاسای کاری رۆژنامەوانی ژمارە (٣٥)ی ساڵی (٢٠٠٧)و دامەزراندنی دامەزراوەیەکی نیشتمانی بۆ رۆژنامەنووسان‌و کارکردن لەسەر داڕشتنی چەند بنەمایەکی ئیتیکی بۆ کاری رۆژنامەنووسان لەھەرێمی کوردستان.

پەرلەمانی کوردستان کە ئێستا کەوتۆتە سەر رێچکەی کارەکانی‌و سەرۆکایەتیی پەرلەمان بۆ ئەم خولە جێگیرکراوە، ھەرچەندە پەرلەمان ئەم ھاوینە لەپشوودایە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانرێت پڕۆژەو پێشنیارو پڕۆژەیاساکان کاریان لەسەر بکرێت، بەتەنیا بەلیژنەکانی پەرلەمان‌و پەرلەمانتاران نا، بەڵکو دامەزراوەکان‌و رێکخراوەکان‌و زانکۆکان‌و نووسەران‌و رۆژنامەنووسانیش دەتوانن پڕۆژە ئامادەبکەن‌و ئاڕاستەی پەرلەمان‌و فراکسیۆنە جیاوازەکانی بکەن، بۆئەوەی بخرێنە ئەجێندای کاری پەرلەمانەوە.بێگومان کە پڕۆژەکان بنەمایەکی گرنگی کاری پەرلەمانی بن‌و کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگە ھەبێت، پەرلەمان‌و فڕاکسیۆنەکانیش ناچار دەبن کاری جددیان لەسەر بکەن‌و پشتگوێیان نەخەن.
ھەربۆیە، ئەم وتارە پێشنیاز دەبێت، بۆ سێ لایەنی پەیوەندیدار، ھەم پەرلەمانی کوردستان، ھەم حکومەت (وەزارەتی رۆشنبیری)و ھەمیش رۆژنامەنووسان‌و دامەزراوەکانی میدیا لەکوردستان.

لێرەدا، بەگرنگی نازانم شیکارو شیتەڵی بڕگەو ماددەکانی یاسای کاری رۆژنامەوانی ژمارە (٣٥) بکەم، لەبەرئەوەی وەکو پێشتریش لەوتاری دیکە روونمکردۆتەوە، یاساکە بەبەراورد بەبەشێک لەوڵاتانی دراوسێ‌و بۆ (١٢) ساڵ پێش ئێستا یاسایەکی گرنگ بوو، ئێستاش یاساکە گرنگیی خۆی ھەیەو لەبەر گرنگییەکەی کە پەیوەستە بەژیانی گشتییەوە، پێویستی زۆری بەھەموارکردنەوە ھەیە. بۆئەوەش فاکتەری زۆر ھەیە، پشتبەستنی جەماوەرو خەڵک لەکوردستان‌و بەکارھێنانی فۆرمەکانی میدیاو گەشەکردنی دیجیتاڵ میدیای کوردی‌و سۆشیال میدیا ژینگەیەکی تەواو جیاوازی دروستکردووە، کە لەیاسای کاری رۆژنامەوانی لەکوردستاندا، یان باس نەکراون یانیش لەپەراوێزدان، ھەربۆیە ھەمیشە لەدادگاکاندا دادوەران پەنا بۆ یاسای خراپ بەکارھێنانی تۆڕەکانی پەیوەندیکردن دەبەن. فاکتەرگەلی زۆرتر ھەن بۆ کارکردن لەسەر ھەموارکردنەوەی یاسای کاری رۆژنامەوانی، بەڵام لەم وتارەدا زیاتر باس لەشێوازو پێشنیازی چۆنێتی ھەموارکردنەوەی یاساکە دەکەین.

لەھەنگاوی یەکەمدا، رۆژنامەنووسان‌و دامەزراوەکانی میدیاو بەتایبەتیش سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان‌و ئەکادیمیستانی بواری میدیاو بەشەکانی راگەیاندن لەزانکۆکان، دەتوانن کاریگەریی زۆر دروست بکەن‌و رۆڵی گرنگیان ھەبێت لەھەموارکردنەوەی یاساکەدا، بەخستنەڕووی پێشنیازو بەراوردکردنی یاسای کاری رۆژنامەوانی لەگەڵ یاسا رۆژنامەوانییە پێشکەوتووەکان‌و کارکردن بۆئەوەی یاسای رۆژنامەوانی سەرجەم فۆرمەکانی میدیا لە چاپکراوو پەخش‌و دیجیتاڵ میدیا لەخۆی بگرێت. ئەوەش بەئەنجامدانی سیمینارو کۆنفرانس یاخود وۆرکشۆپی زانستی دەکرێت، چونکە لەو رێگەیەوە دەتوانرێت پێشنیازی زانستی زۆر کەڵەکە بکرێن‌و لەتوێی پڕۆژەکەدا ئاڕاستەی پەرلەمانی کوردستان بکرێت. ھەر لەم ھەنگاوەدا، پێویستە چەند کۆدێکی ئێتیکی یان کۆدی پیشەیی دەربچووێنرێن‌و بەشێک بن لەپاڵپشتی یاسای رۆژنامەوانی، ھەروەک چۆن لەبەریتانیا کۆدەکانی (PCC Code – Press Complaints Commission: Editors code of practice) ھەبوو و لەمانگی ئەیلولی ٢٠١٤ەوە دامەزراوەی (ipso: independent press standards organization) بۆ میدیای چاپ شوێنی گرتۆتەوە، ھەروەھا بۆ پەخشیش کۆدی (Oxfam: CODE OF CONDUCT) ھەیە، کە کارو ئەرکێکی زۆر گرنگ دەکەن‌و رۆڵێکی زۆر گرنگ دەبینن لەڕێکخستنی میدیای ئینگلیز. بۆ نموونە لەو کۆدانەدا بەڕوونی ئیتیکی رووماڵکردن باسکراوە، ئیتیک‌و رێساکانی بڵاوکردنەوەی زانیاری دەربارەی ھەر کەیسێک پەیوەندی بە (منداڵان، قوربانیانی رووداوو تاوانەکان، قوربانیانی رووداوی دەستدرێژی سێکسی، شێوانی وێنەگرتنی خاوەندارێتی تایبەت، چاوپێکەوتنی منداڵان، تەنانەت پاراستنی مافی تاوانباران)و چەندین تەوەری دیکەی گرنگ بەڕێکخستنی کاری میدیایی. لەو سۆنگەیەوە ژینگەی میدیا لەکوردستان، پێویستی بەڕێکخستنی زیاتر ھەیە، ئەوەش ئەرکی رۆژنامەنووسان‌و سەندیکای رۆژنامەنووسان‌و دامەزراوە میدیاییەکان‌و وەزارەتی رۆشنبیرییە، بۆئەوەی کار لەسەر دروستکردنی کۆدی پیشەیی یاخود ئیتیکی کاری رۆژنامەوانی بدەن لەکوردستاندا، بەتایبەت ئەم کۆدانە کرداریی بن‌و لەکاتی رووماڵە میدیاییەکان‌و کاری مەیدانیدا رۆژنامەنووسان ناچار بکرێن، پەیڕەویان بکەن.

لێرەوە پێشنیار دەکەم، فراکسیۆنەکانی پەرلەمانی کوردستان‌و وەزارەتی رۆشنبیری‌و رۆژنامەنووسان‌و دامەزراوەکانی میدیاو سەندیکای رۆژنامەنووسان، لەڕێگەی پڕۆژەیەکی زانستی‌و بەبەشداریی رۆژنامەوانانی بەئەزموون‌و بەکۆکردنەوەی داتاو زانیاری‌و رێکخستنی دیدارو وۆرکشۆپی زانستی، لەماوەی کابینەی نۆداو لەم خولەی پەرلەماندا کار لەسەر ھەموارکردنەوەی یاسای کاری رۆژنامەوانی بکرێت، ھەمیش کار لەسەر بنیادنانی کۆدی پیشەیی‌و ئیتیکی بۆ رۆژنامەنووسان بکرێت.

وتاری زیاتر