لە ناپلیۆنەوە بۆ هیتلەر، لەوانیشەوە بۆ ڕژێمەكانی ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، هەموویان لە یەك خاڵدا هاوبەشن، ئەویش دروشمبازیی نیشتمانپەروەریی و نەتەوەپەرستییە . وەك بڵێیی سەرجەمیان دەرچووی یەك فێرگە بن، فێرگەی خۆسەپاندن و گەوجاندنی خەڵك .

كیتی ستالارد نوسەری گەورەی بەریتانی لە كتێبەكەی (سەمای سەر ئێسك و پروسكەكان) دەڵێت "هەموو رژێمە خۆسەپێنەكان لە ڕێگەی گێڕانەوەی چیرۆكە شێوێندراوەكانی جەنگ و شۆڕش و خۆ نمانیشكردن لەبەردەم گەلەكانیان وەك تاكە پاڵەوانی شۆڕش و جەنگ، یاری بە كورسی و دەسەڵاتەوە دەكەن و لەو ڕێگەیەوە جێ پێی خۆیان قایم دەكەن و گەلەكانیشیان بەو چیرۆكە ئەفسانەییانە دەگەوجێنن" .

سەركردە لاوازەكان لەپێناو مانەوەی خۆیان و شەرعیەتدان بە مانەوەی خۆیان لەسەر كورسی دەسەڵات، ڕێگەی جەنگ و دروستكردنی دوژمنی خەیاڵیی بەكاردەهێنن . ئەمە تاكە ڕێگەیە كە خۆیان وەك پاڵەوانی فریادڕەس لەبەردەم حاشیە و گەلەكانیاندا خۆیان نمایش بكەن .

كیتی ستالارد كە وەك بەرپرسی دۆسێی نێودەوڵەتی لە گۆڤاری (“نيو ستيتسمان”)ی ئەمریكی كاردەكات، دەڵێت "ئەو سەركردە و دەسەڵاتدارانە زۆرجار بەشێوەی گاڵتەجاڕانە ڕووداوەكانی مێژوو بەجۆرەی لەگەڵ مەرام و حەزی خۆیاندا دەگونجێت، دەگێڕنەوە و، تیایدا خۆیان وا دەردەخەن كە تەنها ئەوان بەرگرییان لە نیشتمان و نەتەوە كردووە و، هەركەس ڕەخنە بگرێت، یان پێچەوانەی ئەوە قسە بكات و بیربكاتەوە، ڕاستەوخۆ دەبێتە (خائین) و خاكفرۆش" .

تیمۆسی فرای كە ناسراوە بە زانای سیاسەتی ئەمریكی، ئەم جۆرە ڕژێم و دەسەڵاتدارانەی هەڵگیرسانی جەنگ لەپێناو مانەوەی خۆیان و دروشمبازیی نیشتمان و شەرعیەتی شۆڕشگێڕیی بەكاردەهێنن بە "پیاوە بەهێزە لاوازەكان" ناودەبات كە لە ڕاستیدا لاواز و لەرزۆك و لە نمایشدا خۆیان بە بەهێز و كاریزما پێشاندەدەن .

بە بڕوای فرای، "ئەم جۆرە سەركردە و دەسەڵاتدارانە، دروستكردن و گێڕانەوەی ڕووداوەكانی مێژوو بەكاردەهێنن بۆ سەرشۆڕكردنی گەلەكانیان و قایلكردنیان بەوەی كە ئەوان سەردەمی ترس و برسێتی و ناڕەحەتی كاتی شۆڕش و جەنگیان نەبینیوە و دەبێت لە قەیرانە ئابورییەكانی وڵات خۆڕاگربن و لەپێناو خاك و نیشتمانەكەیان قوربانیی بدەن" .

ئەوەی ڕۆڵی سەرەكی لە بە بازاڕكردن و بە ڕاستی پیشاندانی ئەو چیرۆكە خەیاڵیی و دروستكراوانەی كە سەركردە و دەسەڵاتدارە لاوازەكان خۆیان تیایدا كردووە بە فریادڕەس و پاڵەوانی جەنگ و شۆڕشەكان، ئەو ماكینە ئیعلامییە زەبەلاحانەیە كە لەپێناو بێهۆشكردنی كۆمەڵگە دروستكراون .

كیتی ستالارد ئاماژە قوربانییانی ئەم ماكینە ئیعلامییە گەوجێنەرە دەكات و دەڵێت "ئەگەر كەسانێك هەبن لەو گەوجاندنی كۆمەڵگەیەدا بتوانێت ڕاستی و درۆ لەیەك جیابكاتەوە و، نەبێتە قوربانیی ئەوا شانسێكی گەورە و بەهێزی هەیە"

ئەمانە جۆرێك وێنای ڕژێم و سەركردەكان دەكەن، كە هاوڵاتییانی وڵاتەكەیان لەسایەی دڵسۆزیی سەرۆكەوە گوزەرانێكی خۆش دەژین و وڵاتیش پارێزراو و بەهێزە و سەرۆك وەك سەرباز وڵات دەپارێزێت با خەڵك پشتێنی لێبكەنەوە .

ئایا هەرگیز بیرت لەوە كردوەتەوە ئەو چیرۆكانەی دەسەڵاتداران تیایدا پاڵەوان و فریادڕەس و شۆڕشگێڕن چەندی ڕاستە و چەندی درۆ، ئەی لە قەت تەماشای خۆت كردووە كاتێك بەدیار میدیایەكی سەر بە دەسەڵاتەوە دادەنیشیت تۆ بویتە قوربانیی، یان شانست هەیە و ڕاستی و درۆ لەیەك جیادەكەیتەوە ؟

هۆشیاربە
تۆ مەبە بەو ئێسك و پروسكانەی ئەوان سەمای لەسەر دەكەن

ژمارەی خوێندراو : 217 جار