دوای 100 ساڵ لە سەركوتكردن و پەراوێزخستن لەسەردەستی ڕژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق، جارێكی دیكە شیعەی عێراق دۆخی عێراق بەرەو كارەسات و نێوانی خۆشیان وا دەگاتە پێكدادان و ملشكاندنی یەكتر .
مێژوونوسان دەڵێن جگە لە سەردەمی بەشێك لە سوڵتانەكانی دەوڵەتی عوسمانیی و ساڵانی حوكمی عەبدولكەریم قاسم، شیعە لە عێراقدا بەردەوام لەژێر هەڕەشە و چەوساندنەوە و پەراوێزخستندا بوون .
ئینگلیزەكان لەسەروبەندی ڕوخانی دەوڵەتی عوسمانیدا، خۆیان لە شیعەكان نزیككردەوە تا بەكاریان بهێنن لە پیلانی ڕوخانی دەوڵەتی عوسمانیی و هاوكاریكردنیان لە كۆنترۆڵكردنی عێراق و قایمكردنی جێپێی خۆیان لەم وڵاتە .
بەڵام بەشێك لە زانا و كەسایەتییە ئاینیی و مەرجەعە شیعەكانی ئەو كاتە، بەپیلانەكەی ئینگلیز دەزانن و ڕەتیدەكەنەوە لە پاڵ ئینگلیز دژی دەوڵەتی عوسمانی شەڕ بكەن بەوپێی دەوڵەتی عوسمانیی سەرەرڕای ئەوەی كە سوننەیە بەڵام مسوڵمانن و ئەوان شەڕی مسوڵمانان ناكەن .
بە ڕوخانی عوسمانییەكان، سەرەدەمێكی نوێ بۆ شیعەی عێراق دێتەپێشەوە و، لەو حكومەتەی دایانمەزراند بە سەرۆكایەتی مەلیك فەیسەڵ هەندێ پۆست و پلەیان پێدرا لە نمونەی محەمەد سەدر و ساڵح جەبر و چەند كەسێكی دیكەیان .
ساڵی 1958 حوكمی شاهانە لە عێراق كۆتاییدێت و سەردەمی كۆماریی دەستپێدەكات، شیعەی عێراق دڵخۆشدەبن بەو گۆڕانكارییە و پێیانوایە كە سەردەمی پەراوێزكەوتنی شیعە كۆتاییهات و گۆڕانی ڕژێمی حوكم لە پاشایەتیەوە بۆ كۆماریی، دەرفەتە لەبەردەم چونیان بۆ ناو جومگەكانی دەسەڵاتی سیاسیی لە عێراقدا .
دەوترێت زێڕینترین سەردەم بۆ شیعەكانی عێراق، سەردەمی حوكم و دەسەڵاتی عەبدولكەریم قاسم بووە، چونكە تاكە سەرۆكێك بووە كە تا ئەم ساتەش هیچ كەس نازانێت مەزهەبی چی بووە و بە یەكچاو سەیری هەموو عێراقییەكی كردووە و لەسەردەمی ئەودا جیاكاریی شیعە و سوننە لەناو هاوڵاتیی عێراقیدا نەبووە .
ئەم دڵخۆشییە زۆر ناخایەنێت و لەسەر یاسای باری كەسێتی ناكۆكی دەكەوێتە نێوان شیعەكانی عێراق و عەبدولكەریم قاسم و هەندێ سەرچاوەی مێژووی دەڵێن "شیعەكان لێی هەڵگەرنەوە و بوونە بەشێك لە پیلانی كوشتنی عەبدولكەریم قاسم و ڕوخانی حكومەتەكەی" .
تاریكترین سەردەم بۆ شیعەكانی عێراق، 35 ساڵەی حوكم و دەسەڵاتی بەعسییەكان بووە بە سەرۆكایەتی سەدام حسێن كە لەو ماوەیەدا هیچ شیعەیەك تەنانەت نەیتوانیوە بە ئازادانە دروشمە ئاینییەكانی خۆی جێبەجێ بكات .
سەردەمی سەدام حسێن بە سەردەمی نەهامەتی و نەگبەتی پێكهاتەی كورد و شیعە و بەتایبەتیش شیعەكان دادەنرێت، هەزارانی لێكوشتن و زیاتر لەوەشی لێ سەرنگومكردن و ژمارەیەكی زۆری پیاوانی ئاینی و زانا و مەرجەعەكانیشیانی كوشت و ئاوارەی وڵاتانی كردن .
بە كەوتنی سەدام حسێن و ڕژێمەكەی لە ساڵی 2003، شیعەی عێراق ئاهێكی هاتەوە بە بەردا و ئەمجارە پەندیان لە هەموو سەردەمە تاریكەكانی پێشوتر وەرگرت و، هەرزوو كەوتنەخۆ و توانیان لە سایەی بڕیاری ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی بۆ كۆتاییهێنان بە ڕژێمی سەدام، لەسەر پشتی دەبابە و ئابرامزی ئەمریكی خۆیان بكەن بە خاوەنی دەسەڵاتی سیاسیی عێراق و تەواوی وڵات كۆنترۆڵ بكەن .
ئێستا و دوای نزیك بە 20 ساڵ لە هاتنە سەر حوكمی شیعە لە عێراقدا، ناكۆكی نێوان هێز و پێكهاتە جیاجیاكانیان گەیشتۆتە لوتكە و هەریەكەشیان خاوەنی نفوز و گروپی چەكدار و سەرچاوەی پارەی زەبەلاحی تایبەت بە خۆیەتی و، پێدەچێت ئەمجارە خۆیان نەخشەی كۆتاییهاتنی حوكم و سەردەمی زێرینی دەسەڵاتیان لە عێراق دابڕێژن .
هەڵبژاردنی 2021 ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و دەستبادانی ناوخۆی شیعە لە عێراقدا لەسەر كۆنترۆڵی دەسەڵات و سرینەوەی ئەوی دیكە، دۆخێكی بۆ شیعەی عێراق دروست كردووە، كە هەم مەترسی لەسەر بەردەوامیی دەسەڵاتیان هەیە، هەم پێدەچێت ئەمجارە دەوڵەتی عێراقیش لەناو گۆمی ململانێ و ناكۆكی ناوخۆیاندا بەرەو هەرەس ببەن .
پرسیارەكە ئەمەیە:
ئایا
موقتەدا سەدر و نوری مالیكی، كامیان دەبنە ئەندازیاریی بەرەو هەڵدێربردنی عێراق و
كۆتایی حوكم و هەژمون و دەسەڵاتی شیعە لە عێراق ؟
ڕووداو و
توندبوونەوەی ململانێ و ئەگەری پێكدادانەكانی داهاتوو، وەڵامی ئەم پرسیارە
دەداتەوە .
ژمارەی خوێندراو : 282 جار