ئێستا زۆر پێویستە هەموو هەوڵەکان بۆ کۆتاییهێنان بەو جەنگە تەرخان بکرێن کە لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە لایەک، و ئێران لە لایەکی ترەوە بەڕێوەدەچێت؛ چونکە بەردەوامبوونی، چارەسەرە ئەگەرییەکان ئاڵۆزتر دەکات. نە ناوچەی ڕۆژئاوای ئاسیا و نە هەموو جیهان ئامادە نین بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دەرهاویشتە جیۆپۆلیتیکی و ئابوورییە بەرفراوانەکان لە ئەگەری بەردەوامبوونی جەنگ بۆ ماوەیەکی نادیار، بەهۆی ئەو مەترسییە گەورانەی لێی دەکەوێتەوە. بۆیە گرنگە ببینرێت کە پاکستان بە شێوەیەکی کارا لەم بوارەدا بەشدار دەبێت.
لە ڕاستیدا، پاکستان لەم بارودۆخەدا یەکێکە لە گونجاوترین و نموونەییترین دەوڵەتەکان، و دەتوانێت ئێستا بە لێهاتووییەوە ڕۆڵی نێوەندگیر لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێراندا بگێڕێت. پاکستان سنوورێکی هاوبەشی بە درێژایی 900 کیلۆمەتر لەگەڵ ئێراندا هەیە، جگە لەوەی تاران متمانەی بە توانای پاکستان هەیە بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی دادپەروەرانە کە لەگەڵ بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانی تاراندا بگونجێت. هەروەها پاکستان لە پشتگیرییەکی بەرفراوانی ئیدارەی ترەمپ بەهرەمەندە و لە هەمان کاتدا جێی متمانەی تەواوی وڵاتانی کەنداوە.
ڕەنگە چین و ڕووسیا و وڵاتانی تریش بتوانن ڕۆڵی بەرچاو بگێڕن لە چارەسەرکردنی قەیرانەکە، بەڵام پاکستان خاوەنی چەندین تایبەتمەندییە بۆ نێوەندگیرییەکی کاریگەر لەم قۆناغە هەستیارەدا کە ململانێکان تێیدا گەیشتوونەتە لووتکە. بۆیە جێی سەرسوڕمان نییە کە بەپێی ڕاپۆرتەکان، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران ڕەزامەندییان نیشانداوە لەسەر پێشنیازەکەی پاکستان بۆ ئاسانکاری و نێوەندگیری.
بەڵام ئەرکی نێوەندگیری بۆ ئاشتی هەمیشە پڕە لە مەترسیی گەورە، بەتایبەت کاتێک هەردوولا ڕاستەوخۆ پەیوەندییان پێکەوە نییە. لێرەدا چەند پرسیارێک خۆیان دەسەپێنن: ئایا بەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەیەوێت کۆتایی بە جەنگ بهێنێت، یان وەک زۆرێک دەترسن، نێوەندگیرییەکە بۆ کڕینی کات و بەهێزکردنی هێزەکانی و پەرەپێدانی گرژییەکان بەکاردەهێنێت؟ چی دەتوانێت ئابڕووی ترەمپ بپارێزێت کە بەردەوامە لە گۆڕینی هەڵوێستەکانی؟
ئایا ترەمپ هەژموونی پێویستی هەیە بۆ ئەوەی نەتانیاهۆ ناچار بکات پاشەکشە بکات؟ یان ئیسرائیل بە ئەگەرێکی زۆرەوە بەردەوام دەبێت لە شەڕ تاوەکوو لکاندنی نایاسایی نزیکەی 10%ی خاکەکانی باشووری لوبنان (باشووری ڕووباری لیتانی) تەواو دەکات و ئەوەی پێی دەوترێت «ناوچەی دابڕاو» دروست دەکات؟
ئایا تاران ڕازی دەبێت بە ئاگربەست و کۆتاییهێنان بە جەنگ بە مەرجگەلێک کە ڕەنگە نادادپەروەرانە بن؟ بەتایبەت کە ئەمریکا و ئیسرائیل هیچ پاساوێکی ڕاستەوخۆیان بۆ جەنگ نەبوو تەنیا هەڵەسەنگاندنی هەڵەیان نەبێت کە وایان دەزانی ئێران لە لاوازترین دۆخی خۆیدایە و دەتوانرێت بەیەکجاری لەناو ببرێت.
کاردانەوەکانی ئێران و خۆڕاگرییەکەی هەمووانی سەرسام کرد. ڕژێمەکە نەک هەر تا ئێستا خۆی گرتووە (تەنانەت دوای تیرۆرکردنی ڕێبەری باڵا، عەلی خامنەیی)، بەڵکوو بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، لە ڕووی سەربازییەوە تەحەدایان دەکات. جێی سەرنجە کە گەرووی هورمز پێش هەڵگیرسانی جەنگەکە کێشە نەبوو، بەڵام داخرانی ڕاستەقینەی لەلایەن ئێرانەوە، ئێستا هێزێکی گەورەی پێ دەبەخشێت بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی باش.
پاکستان لە سەرەتاوە لە داینامیکی ناوچەیی و جیهانی تێگەیشت، بۆیە خۆی لە پێگەیەکی زۆر باشدا دانا تا وەک لایەنێکی جێی متمانە سەیر بکرێت. ئیسلام ئاباد هاوتەریب لەگەڵ خواستەکانی ڕای گشتیی ناوخۆ، ئاگاداری بەرژەوەندییە ستراتیژی و ئابوورییەکانی خۆی بووە کە پەیوەستن بە ئەمریکا و وڵاتانی کەنداوەوە. لە کاتێکدا ئیسلام ئاباد سەرەخۆشیی فەرمی بۆ کۆچی دوایی ڕێبەری باڵای ئێران دەربڕی، لە هەمان کاتدا نیگەرانیی قووڵی خۆی نیشاندا سەبارەت بە مووشەک و درۆنەکانی ئێران کە وڵاتانی کەنداو دەکەنە ئامانج.
کلیلی سەرکەوتنی ئیسلام ئاباد پاراستنی پەیوەندی بووە لەگەڵ هەموو لایەنەکان، ئەم ڕێبازەشی بەرهەمی هەبووە. پاکستان داوای لە وڵاتانی کەنداو کردووە دان بە خۆیاندا بگرن، لەبەر مەترسیی سەرکەوتنی پیلانەکانی ئیسرائیل بۆ فراوانکردنی مەودای ململانێکان و چەسپاندنی هەژموونی خۆی لە ناوچەکەدا.
ئەوەی جێی تێبینییە، ڕێککەوتننامەی بەرگریی ستراتیژیی هاوبەشی نێوان پاکستان و عەرەبستانی سعوودی کە لە 17ی ئەیلوولی 2025 واژۆ کراوە، تا ئەم ساتە کارا نەکراوە. سروشتی هەڵوێستە هاوسەنگەکەی پاکستان لەم ململانێیەدا، ڕێگەی پێ دەدات لە پەیوەندیدا بمێنێتەوە لەگەڵ تاران، و تا ڕادەیەک ئێرانیش نیگەرانی و پێشنیازەکانی ئیسلام ئاباد قبووڵ دەکات. ئێران گرنگییەکی زۆر بە پاکستان دەدات لەم بارودۆخەدا و نایەوێت ئەم پردە متمانەپێکراوە بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی دادپەروەرانە لەدەست بدات.
لە ئێستادا تاران ڕەتیدەکاتەوە بچێتە ناو دانوستان لەگەڵ ئەمریکا و مەرجی پێشوەختەی داناوە، لەوانە گەرەنتیی بڕیاردراو دژی هەر دەستدرێژییەکی ئایندە. هەروەها ئامادە نییە دەستبەرداری مافی خۆی بێت لە پیتاندنی یۆرانیۆم بەپێی ماددەی چوارەمی پەیماننامەی قەدەغەکردنی چەکی ئەتۆمی بۆ مەبەستی ئاشتیانە.
ئێران پێشنیازی ئەوەش دەکات کە لەبەر ئەوەی ئەمریکا دەسپێشخەریی ئەم جەنگە نایاساییەی کردووە، پێویستە ترەمپ ئاگربەستی یەکلایەنە ڕابگەیەنێت و دەست بکات بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە. هەروەها ئێران داوای قەرەبووی جەنگ دەکات. وادیارە ترەمپ لەم قۆناغەدا ئامادە نییە وەڵامی ئەم داواکارییانە بداتەوە.
بە پشتبەستن بەوەی وترا، تەنیا کۆکردنەوەی هەردوولا لەسەر مێزی دانوستان تەحەدایەکی گەورەیە، چ جای گەیشتن بە فۆرمەڵەیەکی گونجاو بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ. ڕاستی ئەوەیە کە کۆتاییهێنان بە کردەوە دوژمنکارییەکان بە شێوەیەکی هەمیشەیی، کارێکی دوورەدەست دەبێت مەگەر کێشەی فەلەستین چارەسەر بکرێت. زۆر کێشەی تێهەڵکێشراو هەن کە بە ئاسانی و خێرایی چارەسەر نابن. بۆیە پاکستان هەوڵی ئاگربەستێکی دەستبەجێ دەدات، کە ئەوەش گونجاوە بەو مەرجەی هەردوولا کەمێک نەرمی بنوێنن.
بەپێی ڕاپۆرتەکان، پێشنیازی ئاگربەست لە لایەن ئەمریکاوە لە ڕێگەی پاکستانەوە پێشکەشی ئێران کراوە. ئەمە سەرەتایەکی باشە. با هیوادار بین لایەنە شەڕکەرەکان ئامادە بن بۆ جووڵە پێش ئەوەی کات بەسەر بچێت. تەنانەت ئاگربەستێکی کاتی بۆ ماوەی مانگێکیش، یارمەتیدەرێکی گەورە دەبێت بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی هەمیشەیی. پاکستان هەموو پێداویستییەکی پێویستی هەیە بۆ بەدیهێنانی ئەمە. با گەشبین بین!

ژمارەی خوێندراو : 324 جار