شەش پرسیار دەربارەی نهێنیی ڕێککەوتنی واشنتۆن و تاران؛ تەمومژاوییبوونی بەندەکان و بەڕێوەبردنی هورمز
لە کاتێکدا ترەمپ جەخت دەکاتەوە کە سوپای ئەمریکا ڕێگەی بۆ سەرکەوتنەکەی لە ئێران خۆش کردووە، تاران ڕێککەوتنەکە وەک سەرکەوتنێکی ڕەها بۆ خۆی دەبینێت.
ئەگەر ڕێککەوتنەکە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەی بۆچی تا ئێستا بۆردومانکردنی وڵاتانی کەنداو و بەتایبەتی لوبنان بەردەوامە؟ ئەمە ئەو پرسیارەیە کە هەموو چاودێرێکی ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنی ئاگربەستی نێوان ئەمریکا و ئێران دەیوروژێنێت، کە لە «کۆتا چرکەکاندا» و پێش کۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتەی دۆناڵد ترەمپ بە تارانی دابوو، هاتە کایەوە.
ئەم تەمومژاوییە تەنیا لە سنووری بەردەوامیی بۆردومانەکاندا ناوەستێت، بەڵکوو سروشتی بەندە ڕاگەیەندراوەکانیش دەگرێتەوە؛ بە جۆرێک هەر لایەنێک جەخت دەکاتەوە کە لەم جەنگەدا بە سەرکەوتوویی هاتووەتە دەرەوە. بۆ تێگەیشتن لەم ئاڵۆزییانە، ئەم ٦ پرسیارە دەخەینە ڕوو:
١. ترەمپ چۆن ڕێککەوتنەکەی ڕاگەیاند و چی گوت؟
لێدوانەکانی سەرۆکی ئەمریکا جۆرێک لە دژبەیەکبوونیان پێوە دیار بوو. قسەکانی دەستبەجێ دوای ئاگربەستەکە دەربارەی «سەرکەوتنی ڕەها»، جیاواز بوو لە لێدوانە نوێیەکانی دەربارەی «ئاشتی و قازانجی ئابووری و پارەیەکی زۆر».
ترەمپ بە ئاژانسی فرانس پرێسی ڕاگەیاند کە ئەوەی ڕوویدا سەرکەوتنێکی تەواوە بۆ ئەمریکا و پرسی یۆرانیۆمی ئێرانیش چارەسەر دەکرێت. دواتر لە «ترووس سۆشیاڵ» نووسی: «ئەمە ڕۆژێکی مەزنە بۆ ئاشتیی جیهانی» و ئاماژەی بەوە کرد کە ئێران دەتوانێت دەست بە ئاوەدانکردنەوە بکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی «جەنگ دەست پێ ناکاتەوە».
٢. ئێران چۆن ڕێککەوتنەکەی ڕاگەیاند؟
تاران ڕووداوەکەی وەک «سەرکەوتنێکی مێژوویی» وەسف کرد و ڕایگەیاند کە لەسەر ئامۆژگاریی عەلی خامنەیی و بەهۆی «باڵادەستیی سەربازییان لە مەیدانەکەدا» ئاگربەستەکەیان قبووڵ کردووە.
ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئێران ڕایگەیاند کە مەرجەکانیان بریتین لە: ڕاگرتنی جەنگ دژی هەموو ئەندامانی «تەوەرەی بەرگری»، دانانی پڕۆتۆکۆڵی دەریاوانی لە گەرووی هورمز بە هەماهەنگیی تاران، هەڵگرتنی سزاکان و کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە.
٣. کەی ئاگربەستەکە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە؟
ئەمە ئاڵۆزترین پرسیارە. ڕێککەوتنەکە «دەستبەجێ» نییە، بەڵکوو «مەرجدارە»:
مەرجی ترەمپ: ڕاگرتنی بۆردومان بۆ ماوەی دوو هەفتە، بەو مەرجەی ئێران گەرووی هورمز بە تەواوی و بە سەلامەتی بکاتەوە.
مەرجی ئێران: عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوە، گوتی کردنەوەی گەرووی هورمز بەستراوەتەوە بە ڕاگرتنی هێرشەکانی ئەمریکا.
لەم نێوەندەدا شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، ڕایگەیاند کە ڕێککەوتنەکە «ئاگربەستێکی دەستبەجێیە لە هەموو شوێنێک، بە لوبنانیشەوە».
٤. پێشنیاری ١٠ خاڵییەکە چییە و ئایا ڕێککەوتنی لەسەر کراوە؟
هەرچەندە بەندەکان بە فەرمی بڵاونەکراونەتەوە، بەڵام میدیا ئێرانییەکان باسی ١٠ خاڵ دەکەن کە بریتین لە:
بەڵێنی ئەمریکا بۆ هێرشنەکردن.
بەردەوامیی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر گەرووی هورمزدا.
قبووڵکردنی پیتاندنی یۆرانیۆم.
هەڵگرتنی هەموو سزاکان (سەرەکی و لاوەکی).
کۆتاییهێنان بە بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایش و ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم.
دانی قەرەبوو بە ئێران.
کشانەوەی سوپای ئەمریکا لە ناوچەکە.
ڕاگرتنی جەنگ لە هەموو بەرەکان، بەتایبەت دژی حیزبوڵڵا لە لوبنان.
٥. بۆچی بۆردومانکردنی وڵاتانی عەرەبی و لوبنان بەردەوامە؟
ئەمە یەکێکە لە نهێنییە گەورەکان. سەرەڕای ئەوەی ناوبژیوانی پاکستانی دەڵێت لوبنان دەگرێتەوە، بەڵام ئیسرائیل ئەوە ڕەت دەکاتەوە. نووسینگەی نەتانیاهۆ ڕایگەیاند کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە. هەروەها ٥ وڵاتی کەنداو ڕایانگەیاندووە کە دوای ڕێککەوتنەکەش ڕووبەڕووی هێرشی مووشەکی و درۆنی ئێران بوونەتەوە.
٦. ئایا باج دەخرێتە سەر تێپەڕین لە گەرووی هورمز؟
ترەمپ باس لە «پارەیەکی زۆر» دەکات بێ ئەوەی سەرچاوەکەی دیاری بکات. ئاژانسی «تەسنیم»ی ئێرانی ئاماژەی بەوە کرد کە ئێران و عومان پلان دادەنێن بۆ سەپاندنی «باجی تێپەڕین» لە گەرووەکەدا، بەڵام وەزیری گواستنەوەی عومان ئەوەی ڕەت کردەوە و جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی پابەندی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانە بۆ تێپەڕبوونی ئازادانە.
کۆتایی: ئەو مۆڵەتە دوو هەفتەییە و دانوستانەکانی داهاتوو لە پاکستان یەکلایی دەکەنەوە کە ئایا ناوچەکە بەرەو «سەردەمێکی زێڕین» دەچێت وەک ئەوەی ترەمپ دەڵێت، یان تەنیا ئاگربەستێکی کاتی و فشەڵە بۆ هەناسەدان.

ژمارەی خوێندراو : 4 جار