فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا (سێنتکۆم) ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند کە کۆتایی هێناوە بە شەپۆلی نۆیەمی هێرشە نوێکراوەکانی بۆ سەر ئێران، کە ناوچەی نوێی کردووەتە ئامانج، ئەمەش لە کاتێکدایە واشنتن جەخت دەکاتەوە کە ئەم لێدانانەی دوایی وەڵامێکە بۆ کوژرانی سەربازانی ئەمەریکی و ئامادەیی خۆشی بۆ دیپلۆماسی دەردەبڕێت، لە بەرامبەردا تاران هێرشی کردە سەر کوێت و بەحرێن و دوو تەنکەری نەوتی لە گەرووی هورمز ڕاگرت.
فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا ڕایگەیاند کە ناوەندەکانی فەرماندەیی سەربازیی ئێران و پێگەکانی بەرگریی ئاسمانی و چاودێریی کەناراوەکانی کردووەتە ئامانج، هەروەها پلاتفۆرمەکانی هەڵدانی موشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تۆڕەکانی پەیوەندیکردنی کردووەتە ئامانج. زیادیشی کرد کە ئامانج لەم لێدانانە بەردەوامبوونە لە کەمکردنەوەی توانای ئێران بۆ هێرشکردنە سەر کەشتییەکان و دەریاوانان لە گەرووی هورمز.
لە ئێران، ئاژانسەکانی هەواڵ و تەلەفزیۆنی فەرمی باسیان لە کوژرانی کەسێک و دەنگدانەوەی تەقینەوە لە چەند شارێکی باشووری وڵاتەکە کردووە بەهۆی لێدانەکانی ئەمەریکاوە، هەروەها پشتڕاستیان کردەوە کە بەیانی ئەمڕۆ جارێکی دیکە هێرشەکان دەستیان پێکردووەتەوە پاش ئەوەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا ڕایگەیاند کە شەپۆلی نۆیەمی هێرشەکان کۆتایی هاتووە.
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات لە ئێران ڕایگەیاند کە کەسێک کوژراوە و چەند کەسێکی دیکەش برینداربوون لە هێرشێکی ئەمەریکادا بۆ سەر ناوچەیەکی سەربازی لە نزیک شاری تەورێز بەرەبەیانی ئەمڕۆ، لە کاتێکدا بەڕێوەبەرایەتی قەیرانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا پشتڕاستی کردەوە کە ژمارەیەک کەس برینداربوون لە بۆردومانێکدا بۆ دەوروبەری شاری ورمێ لەو پارێزگایەدا.
پاش چەند کاتژمێرێک لە ڕاگەیاندنی کۆتاییهاتنی هێرشەکە لەلایەن واشنتنەوە، ئاژانسی هەواڵی مێهری ئێرانی باسی لە دەنگدانەوەی تەقینەوەیەک کرد لە شاری ئەسفەهان، هەروەها حاکمی شاری بووشەهر لە باشوور پشتڕاستی کردەوە کە چەند ناوچەیەکی شارەکە کەوتوونەتە بەر هاویشتنی موشەکی ئەمەریکی. ئاژانسی تەسنیم-یش ئاماژەی بەوە کرد کە هێرشی ئەمەریکا بۆ سەر شاری خورموج لە پارێزگای بووشەهر، کە وێستگەیەکی ئەتۆمی لەخۆ دەگرێت، بووەتە هۆی بڕانی کارەبا لە ناوچەکان.
تەلەفزیۆنی ئێران وتی تەقینەوەکانی شاری تەورێز یەکەمجارە ڕوودەدەن لەوەتەی دەستپێکردنی هێرشە نوێیەکانی ئەمەریکا بۆ سەر ئێران لەم چەند ڕۆژەی دواییدا. ئاژانسی مێهر-یش دەنگدانەوەی چەند تەقینەوەیەکی لە شاری دەشتی لە پارێزگای بووشەهری باشوور پشتڕاست کردەوە.
هێرشکردنە سەر کوێت و بەحرێن لە بەرامبەردا، ئێران هێرشی کردە سەر کوێت و بەحرێن. سوپای کوێت پشتڕاستی کردەوە کە ڕووبەڕووی دەستدرێژییەکی ئێرانی بوونەتەوە بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، لە کاتێکدا تەلەفزیۆنی بەحرێن ڕایگەیاند کە سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی دەستدرێژییەکی ئاسمانی ئێرانییان لە ئاسمانی وڵاتەکەدا تێکشکاندووە، لە کاتێکدا چەندین جار زەنگی ئاگادارکردنەوە لێدراوە.
سوپای پاسدارانی ئێران بانگەشەی ئەوەی کرد کە "بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان سیستەمێکی ڕاداری ئەمەریکی بۆ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە لە بنکەی عەلی سالم لە کوێت تێکشکاندووە". سوپای پاسداران پێشتریش ڕایگەیاندبوو کە فڕۆکەکانی سوپای ئەمەریکای لە فڕۆکەخانەی عەقەبە لە ئوردن کردووەتە ئامانج و زیانی پێگەیاندوون.
لە بەرامبەردا، ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە بەرپرسێکی ئەمەریکییەوە گواستییەوە کە ئێران فڕۆکەخانەیەکی لە ئوردن کردووەتە ئامانج و بەو هۆیەوە ژمارەیەک هێلیکۆپتەری "بلاک هۆک"-ی سەر بە سوپای ئەمەریکا زیانیان پێگەیشتووە. بەرپرسانی ئێستاو پێشووی ئەمەریکا بە ڕۆژنامەکەیان وتووە کە ئێران هێرشەکانی بە موشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ سەر هێزەکانی ئەمەریکا لە ئوردن چڕ دەکاتەوە بۆ ئەوەی زیانی گیانی بە ئەمەریکییەکان بگەیەنێت و واشنتن لە پەرەسەندن دووربخاتەوە.
لە کوردستانی عێراق، پارتی کرێکارانی کوردستانی ئێران (ڕێکخراوێکی ئۆپۆزسیۆن) ڕایگەیاند کە بارەگاکانیان لە دۆڵی ئالانە لە پارێزگای هەولێر بەرەبەیان کەوتوونەتە بەر هێرشێکی موشەکی نوێی ئێران، و تاران-یشی بە بەکارهێنانی "فۆسفۆری سپی" تۆمەتبار کرد، بەبێ ئەوەی لایەنی ئێرانی هیچ لێدوانێک بدات.
"هەموو شتێکیان لەدەستدا" لە لێدوانێکدا سەبارەت بە شەپۆلی نۆیەمی هێرشەکان، سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترەمپ وتی: لێدانەکانی دوایی وەڵامێکە بۆ کوژرانی ژمارەیەک لە سەربازانی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا، ئەوەش لە سایەی ڕاگەیاندنی سێنتکۆم لە ڕۆژی شەممەدا سەبارەت بە کوژرانی دوو سەرباز و بێسەروشوێنبوونی سێیەمیان بەهۆی لێدانێکی ئێرانەوە کە بنکەیەکی ئەمەریکی لە ئوردن کردە ئامانج.
ترەمپ لە کاتێکدا لەسەر یاری کۆتایی جامی جیهانی لە نیویۆرک قسەی دەکرد، سەبارەت بە ئێرانییەکان وتی: "بە نزیکەیی لە بواری سەربازیدا هەموو شتێکیان لەدەستداوە. شتێکی زۆر کەمیان ماوەتەوە. چەند موشەکێک و چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانیان ماوە. توانایەکی پیشەسازییان هەیە، بەڵام گەورە نییە".
لەگەڵ ئەوەشدا، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا مارکۆ ڕۆبیۆ کراوەیی خۆی بۆ چارەسەری دیپلۆماسی دەربڕی و وتی: "ئێمە کراوەین بۆ دیپلۆماسییەکی ڕاستەقینە کە ئێران پابەند بێت پێوەی لە هەر ڕێککەوتنێکدا". وتیشی کە ئەوەی پێی دەوترێت "دابەشبوونێکی گەشەسەندووە" لەناو سیستەمی ئێراندا، و وتی "ئەگەر ئەو ئێرانیانەی خوازیاری دانوستانن کۆنترۆڵی دۆخەکەیان بکردایە، ئەوە گەشەسەندنێکی ئەرێنی دەبوو، بەڵام ئەوە ڕووینەداوە".
زیادیشی کرد کە دەبوایە ئێران بەیاننامەیەکی دەردەکرد و ڕایبگەیاندایە کە گەرووی هورمز دەکاتەوە، بەڵام لە جیاتی ئەوە هێرشی کردە سەر کەشتییەکان، بەو پێیەی هێرشەکانی ئەمەریکاش وەڵامێکە بۆ ئەوە.
باری هورمز لە قسەکانیدا سەبارەت بە گەرووی هورمز، ڕۆبیۆ جەختی کردەوە کە ئێران وەک کارتێکی دانوستان بەکاری دەهێنێت، و زیادیشی کرد کە پێویستە وڵاتانی دیکە فشارەکانیان بۆ سەر ئێران چڕ بکەنەوە بۆ پاراستنی هاتوچۆی کەشتیوانی جیهانی. وتیشی: "ئەمەریکا بەردەوام دەبێت لە ئەنجامدانی ئەوەی پێویستە بۆ پاراستنی هاتوچۆی کەشتیوانی جیهانی، بەڵام پێویستە وڵاتانی دیکەش دەست بە چڕکردنەوەی هەوڵەکانیان بکەن و کەرەستە یان پشتیوانی دارایی دابین بکەن بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بن لە هەڵگرتنی ئەم بارە".
تەقینەوەی دوو تەنکەر سەبارەت بە گەرووی هورمز، سوپای پاسدارانی ئێران ڕایگەیاند کە دوو تەنکەری نەوت تەقیونەتەوە و "ڕێگری لێکراوە لەوەی بەردەوام بن لە جووڵە" پاش ئەوەی هەوڵیانداوە بە ڕێگەیەکی نا سەلامەتی باشووردا تێپەڕن لە گەرووی هورمز، وتیشی کە سوپای ئەمەریکا هانی داون کە ئەم ڕێگەیە بەکاربهێنن. سوپای پاسداران هیچ وردەکارییەکی سەبارەت بە ناوی کەشتییەکان یان ئاڵاکەیان یان تاقمەکانیان یان کوژراو و بریندارەکان نەخستەڕوو.
سوپای پاسداران وتی کە ڕێگە ئاوییەکە ناسەلامەت دەمێنێتەوە ئەگەر "دەستدرێژی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا" بەردەوام بێت، و هۆشداری دا کە "ئەم ڕێگەیە بۆ تێپەڕبوونی بەرهەمە کیمیاییەکان و نەوت و گاز ناسەلامەت دەبێت". لەم بارەیەشەوە دەستەیەکی کەشتیوانی بەریتانی پشتڕاستی کردەوە کە کەشتییەک لە دووری نزیکەی 13 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژئاوای کەمزاری عومان کەوتووەتە بەر هاویشتنی موشەکێکی نەناسراو، ئاماژەی بەوەش کرد کە تاقمەکەی کەشتییەکەیان بە سەلامەتی بەجێهێشتووە، لە کاتێکدا ئەو ئاگرەی تێیدا کەوتووەتەوە هێشتا کۆنتڕۆڵ نەکراوە.
هەروەها تەلەفزیۆنی ئێران لە سەرچاوەیەکەوە گواستییەوە کە موشەک بەرەو کەشتییەک هاویشتراوە کە بە "سەرپێچیکار" ناوی بردووە لە کەناراوەکانی ئیمارات، بەبێ وردەکاری زیاتر. ئاژانسی ڕۆیتەرز-یش ئاماژەی بەوە کردبوو کە ژمارەی ئەو کەشتییانەی بە گەرووی هورمزدا تێپەڕ دەبن لە پشووی کۆتایی هەفتەدا کەم ماوەتەوە لەگەڵ ئەو پەرەسەندنە بەردەوامە.
بەشداریکردنی ئیسرائیل سەبارەت بە هەڵوێستی ئیسرائیل سەبارەت بە بەشداریکردن لە شەپۆلی پەرەسەندنی نوێدا، بە تایبەتی پاش ئەوەی سوپای ئیسرائیل موشەکێکی ئێرانی تێکشکاند کە ڕۆژی یەکشەممە عەقەبەی ئوردنی کردبووە ئامانج، سەرچاوەیەکی سیاسی وتی کە بەشداریکردنی تەلئەبیب وەک هەنگاوێکی نەرێنی لەلایەن حکومەتەوە سەیر ناکرێت. بەپێی ڕۆژنامەی مەعاریڤ، سەرچاوە سیاسییەکەی ئیسرائیل ئاماژەی بەوە کرد کە بەشداریکردنی ئیسرائیل لە هەڵمەتەکە دژی ئێران بە نزیکەی سێ مانگ پێش هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان بە حوکمی دیدگای سەرۆک وەزیران بنیامین نەتانیاهو بە هەنگاوێکی نەرێنی سەیر ناکرێت.
بەڵام دانی بەوەدانا کە مەترسییە سیاسییەکانی بەشداریکردنەکە ئاشکران، چونکە ڕەنگە ببێتە هۆی چەند هەفتەیەک لە بۆردومان لە بەرەی ناوخۆ و کەوتنی قوربانی و زیانەکانی موشەکی بالیستی و ئاڵۆزی بەرفراوان لە ژیانی مەدەنییەکاندا بەر لە هەڵبژاردنەکان.
ململانێی نێوان واشنتن و تاران چووەتە هەفتەی دووەمەوە، پاش ئەوەی سەرۆکی ئەمەریکا لە 8ی تەمموزدا ڕایگەیاند کە ئاگربەستی ناو یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەلیکترۆنی کە لە 18ی حوزەیراندا واژۆ کراوە کۆتایی هاتووە. ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ دوای ئەوە هات کە ئێران 3 کەشتی بازرگانیی لە گەرووی هورمز کردە ئامانج، لە کاتێکدا تاران سوورە لەسەر سەپاندنی میکانیزمێک بۆ ڕێکخستنی تێپەڕبوونی کەشتییەکان بەو ڕێڕەوە ستراتیژییە، لە بەرامبەردا واشنتن داوای زامنکردنی ئازادیی کەشتیوانی لە گەرووەکەدا دەکات.

ژمارەی خوێندراو : 251 جار